Debako zubia berreraikitzea: ingeniaritza iragankorra, ondare historikoaren zerbitzura
Deba-Mutriku zubia dugu, hain zuzen, irtenbide horiek kontserbazio lan delikatuak arrakastaz egiteko aukera ematen dutela erakusteko adibidea. Zubia 1863 eta 1866 artean eraiki zuten, eta Donejakue bidearen zati da. 2018ko uztailaren 5ean, egiturazko akats kritiko bat izan zuen: bigarren pilareak beherantz egin zuen, eta 70 cm-raino biratu zen, kusku biko mikroorganismoen eraginez bere zimendua ahuldu zelako. Desplazamendu horrek bi ganga konkurrenteren akatsa eragin zuen, eta zubia erabateko kolapsora eraman zuen ia-ia.
Gipuzkoako Foru Aldundiak ezarritako jarraibidea argia izan zen: zubia berez zen bezala berreraikitzea, haren balio historikoari eustea, esku hartzea agerikoa izan gabe, eta egituraren azpian lan egin gabe.
Zaharberritzea arrakastatsua izan zela aitortu zuten 2023ko ekainean, proiektuak Europa Nostraren Grand Prix Saria jaso baitzuen, Europako kultura ondarearen kontserbazio arloko saririk ospetsuenetako bat.
“Erronka erabakigarriena zen, ondare artistikoko obrekin gertatzen den bezala, zaharberritzea ez nabaritzea”.
JAVIER LEÓN
Obra zuzendaria [Fhecor Ingenieros Consultores]
XIX. MENDEKO ERAIKUNTZA JAKINTZA BERRESKURATZEA
Lehen urratsetako bat zubia jatorrian nola eraiki zen ikertzea izan zen. Lantaldeak XIX. mendeko teknikak aztertu zituen, egungo baliabideekin integratzeko. Ezagutza historikoaren eta gaitasun tekniko garaikideen arteko konbinazioa funtsezkoa izan zen berreraikuntza leialari ekiteko.
Zailtasun horri erronka geometrikoa gehitu zitzaion. Zubiak denboran zehar metatutako deformazioak zituen, eta, beraz, horiek konpondu egin behar izan ziren, azken itxura batere aldatu gabe. Prozesuaren ondorioz, harlanduzko 1.200 pieza desmuntatu ziren, eta banaka sailkatu eta zenbakitu, ondoren birkokatzeko.
Desmuntaketa prozesuan gertatutako pasadizo batek metodoaren baliozkotasuna berretsi zuen. Piezetako batean egungo taldeak urdinean markatutako 33 zenbakia ageri zen, eta, gainera, XIX. mendean gorriz inskribatutako zenbaki bera. Eta horrek agerian utzi zuen jatorrizko eraikitzaileen logika berari jarraitu zitzaiola.
EGITURAZKO INGENIARITZA MUTURREKO BALDINTZETAN
Obra bi fasetan planteatu zen hasieratik bertatik. Lehenak, egitura egonkortzera eta erabateko kolapsoa saihestera bideratuta zegoenak, bigarrenarekin –behin betiko berreraikuntzan zentratua– bateragarria izan behar zuen.
Planteamendu horrek bikoiztasunak saihestu zituen eta baliabideak optimizatzea ahalbidetu zuen. Lehen eta hirugarren pilareei altxagarriak jarri zitzaizkien, esku hartze osoan multzoaren egonkortasuna bermatzeko. BRIO aldamio plataformak zubi azpiko espazioa lan ingurune babestu bihurtu zuen, industria nabe baten antzekoa, eta horrek zehaztasuna erraztu eta gauzatzeko baldintzak hobetu zituen.
Esku hartzeak eskoratze sistema ez-konbentzionala eskatzen zuen. Inguruak baldintza zailak zituen: lau metroko mareak zituen ubide bat eta zinbria tradizionalak erabiltzea eragozten zuen lur biguna. Zubia goiko egitura batetik zintzilikatzea izan zen irtenbidea, lurretik eskoratu beharrean.
Mikropilotez indartutako 1. eta 3. pilareen gainean, ahalmen handiko CA55 zinbria autojaurtigarri bat instalatu zen, eta, bertatik, dywidag barren bidez enkofratzeko panel modularrak eseki ziren, erradialki jarrita. Bakoitza bere aldetik egokitu zitekeen, zubiaren pisua pixkanaka sistemara transferitzeko. Era horretan, egitura erabat esekita geratu zen, eta, horri esker, kaltetutako gangak desmuntatu, eta arriskurik gabe berreraiki ziren. Lan zaila izan zen: barrak tentsio egokira iritsi zirenean, zubiaren pisuaren ia %100 zinbrizazio sistematik zintzilik zegoen.
Enkofratzeko panelak portu inguruko plataforma batean muntatu ziren aurrez, gabarren gainean lekualdatu ziren, eta zubi azpian kokatu, langileak arriskuan jarri gabe. Elementu horiek polipasto automatizatuen eta berariaz diseinatutako zubi garabi baten laguntzarekin kokatu ziren, eta, horri esker, kargak zehaztasunez manipulatu ahal izan ziren.
Egitura ziurtatu ondoren, jatorrizko piezak berrinstalatu ziren, halakoak baitziren pieza guztien %90 inguru. Berreraikuntza ilaraz ilara egin zen. Horretarako, elementu bakoitza zehaztasunez doitu zen, jatorrizko geometria lortzeko, eta jatorrizko arkuak berreraikitzeko. Etapa horretan, deszinbrizazio prozesua ahalik eta zehatzen egin behar zen: modu simetrikoan gora eta behera, eta baita luzetarako noranzkoan ere. Hala, lau ekiporekin modu koordinatuan lan egin behar izan zen, kargen banaketa homogeneoa bermatzeko. Prozesu horri esker, zubiak bere egiturazko egonkortasuna berreskuratu zuen, jatorrizko itxura aldatu gabe.
2021eko azaroan, arkua kargan sartu zen berriro, eta, horrek esan nahi zuen baliabide osagarriak jada ez zirela beharrezkoak, eta, beraz, zinbria autojaurtigarria desmuntatu zen. Hala, jada zaharberrituta eta erabat operatibo zegoen zubiak hartu zuen berriz protagonismoa.
“Plazera da ULMArekin lan egitea; izan ere, baliabideak emateaz gainera, obra gauzatu bitartean zure alboan egoten dira”.
JOEL DE FRÍAS
Gerentea [Harri Construcciones y Mampostería]
Bi bideo hauek obraren funtsezko alderdiak eta gauzatzea zehazten dituzte: